NAVENDA NUÇEYAN- Ji pênûsa Serhildan Garzan: Çanda Kurdî ne tenê Kurdî Axaftine Parastina Nirxê Dîrokê ye
“Çand, nirxên ku bi destê civakê di herikîna dîrokê de hatiye afirandin e. Civakeke bê çand nayê fikirîn, civakeke bê çand tu carî nebûye. Ev li dijî prensîbên avabûna civakê ye û tu nasnameyek ya wê nîne. Tê zanîn ku mirovek bê civak nikare jiyana xwe berdewam bike, yan wê tune bibe yan jî wê bibe mehkûmê hinekên din. Ji bo ku ew civak nirxek yê xwe hebe û nirx ava bike divê di serî de civakeke xwe bispêre prensîbên xwe yên hebûnê wekî exlaq û xwedî nasname be. Ev dibe çanda wê civakê û ev hewildayîna wê heta roja me ya îro li ser danehevên nifşên piştî xwe berdewam dike heta niha.
Bi derketina dewletê re ku xwe dispêre zîhniyeta zilamê serdest û zilmkar di serî de çav berda nirxên civaka ku di nav de mezinbûyî. Jiber ku jibo wê çanda civakê pir girîng nîne ya girîng ji bo wê, wê çawa bikare desthilatdarî û zilma xwe mezintir bike. Bê guman li hemberî êrişên li ser nirxên civakê her tim berxwedaniyek hatiye meşandin.
Tê zanîn ku hebûna civakê girêdayî çand û zimanê civakê ye. Civak hebûna xwe bi çand û zimanê xwe parastiye û berdewam kiriye. Jibo gelekî tiştê herî girîng çand û zimane, jiber ev sipartekên ku civak pê dikare bêje ez heme. Em li dîrokê jî mêze bikin hêzên hegemon ji bo ku desthilatdarîya xwe bidomînin û hertim serwer bin, yekem êrişê nirxên çand û zimanê civakê kiriye. Ji wê jî tê fêm kirin ku civak bi çand û zimanê xwe hebûna xwe diparêze.
Şoreşa ziman di hilala zêrîn de yê ku roja îro bi kurdistan tê binav kirin di pêşengtiya jinê de pêşketiye. Çand û ziman li derdora jinê avabûye. Amûrên ku jiyan hêsantir dike bi destê jinê hatiye çêkirin. Civaka xwezayî yê ku di pêşengtiya dayika xwedawend de avabûyî roja îro dihêle ku li beramberî sîstema kapitalîst
û zîhniyeta desthilatdar em têbikoşin. Rêber Apo dibêje çand wateya cîhana mirove. Çand fikirandine, çand zanist û huner e. Çand heman demê de exlaqe, exlaq û çand cuda nikarin were destgirtin. Exlaq hafizaya civakêye ku jiyan wekhev û azad dike. Hemû berhemên civakê jî rêvedibe. Serdema neolotîkê di wateya din de serdema çandinî ye. Şoreşa mirovahiyê ya herî mezine. Ew şoreş bi destê jinê, keda jinê, pêşengtiya wê çêbûye hîna jî didome.Di serdema navîn de mirov
bi darê zorê di hate kolekirin. Lê di serdema kapitalîzmê de dagirkirina hişmendiyê, bi şerê taybet re, şerê piskojîk re civakê anîn rewşeke ku ji nasnameya xwe dûrketî û xweziya xwe bi desthilatdar û zordestan tînin.
Pir eşkereye ku piştî ku li hemberî çanda û zimanê civakê êriş pêşket û şûnde bingeha hilweşandina civakê hate avêtin. Di civakê de bê çandî hate pêşxistin. Hemû berhemên rastiyên civakê hate berovajî kirin. Roja me ya îro jî tiştê ku tê armanc kirin heman tişte, heta gihaye asta tunekirina binyada civakê, civakê bê çand û ziman hiştine. Bûyerên ku niha diqewimin jî qirkirina ku çavkaniya xwe ji vê digre. D
i serdema kapîtalizmê de nirxên (çand) ku civak bi destê xwe avakiriye hat dizîn. Civakê xiste nava jiyaneke ji rêderketî. Modernîteya kapîtalîst fikirandina mirov puç kiriye û nirxên exlaqî parastin jî xistiye valatiyê. Bi wê sistemê re mirov hemu tiştên xwe wenda kiriye. Roja me ya îro ew rastî hîn baştir şênbertir derketiye holê û tê fêm kirin.
Şerê taybet yê ku dewleta Tirk li ser ciwan û jinên ciwan dimeşîne vê armanc dike ku ji çand û ziman wê dûr bixe û bi çand û zimanê xwe yê mêtîngeriyê teslîm bigre. Rewşeke wisa hatiye avakirin, yê ku Kurdî daxive pirsgirêkên wê yên çand jiyankirinê nîne. Berovajî bi wî awayî hîn zêdetir dûr ketina ji çandê pêş dikeve. Çand û zimanê xwe jiyankirin bi nasname jiyan kirin e. Niha şerê taybet jiyana ciwanên Kurd aniye asta tenê xwe rojane bide jiyankirin. Pir caran bi zimanê Kurdî tê axaftin lê jiyana ku têde tê jiyankirin, jiyaneke heta dawî ji hindirê wê hatiye valakirin û xwe nêzî ferdperestiyê kiriyeji civakê êdî qut jiyan dike.
Çand û ziman cewherî dest girtin ji bo ciwanan pir girînge. Divê baş were zanîn ku civakek çiqas asta wî ya çand dewlemend be ew civak ewqas bi hêze. Asta hêza civakê ya ku diyar dike çand û ziman e. Dewleta faşîst qirker liser gelê Kurd dixwaze hebûna xwe ava bike lê li beramberî wê jî gelê Kurd berxwedide û her roj navê xwe bi tekoşîna xwe dirokê dinivîse. Keç û xortên Kurd di Kurdistan û metropolan de bi çalakiyên xwe bersivên herî mezin dide faşîstan. Bi fikir û ramanên Rêber Apo re ew hafizayê civakê ku hatiye
parçe kirin ji holê rabû.”
Çavkanî: Kovara Yurtsever Gençlik
