NAVENDA NÛÇEYAN – Di 4’ê Pûşpera 1913’an de, Emily Davison bû xwediyê çalakiyek ku bandorek mezin li ser cîhanê çêkir. Emily Davison a ku ji bo mafên jinan têdikoşiya bi hemû heyecana xwe tevlî pêşbirka hespan a “Epsom Derby” ku yek ji kevintirîn pêşbirkên hespan ên cîhanê ye ku li Epsom a nêzî Londonê tê li darxistin dibe. Padîşah û şahbanûya (Qral û Qralîçe) jî cihê xwe di hîpodromê girtin. Ji nişkê ve, Emily bi ser ewlekarî û astengan re bazda ser piyana pêşbaziyê û li ber hespê King George V siwar bû. Jockey nikaribû hespê rawestîne dema ku ew ber bi dawiyê ve diçû, û Emily ket binê hespê bezê. Şahîdan diyarkirin ku Emily di wê demê de qîriya “Suffrage” Emily ku li nexweşxaneyê dihat dermankirin di 8’ê Hezîrana 1913’an de di têkoşîna xwe ya 4 rojan de jiyana xwe ji dest da.
Emily bi çalakiya xwe ya ku rîska mirinê girtiye ber çavên xwe, di raya giştî ya cîhanê de ji bo têkoşîna jinan deng daye û heman demê de hişyarî jî çêkiriye.
Jiyana wê
Emily Davison di 11’ê Cotmeha 1872 de, li Blackheath, London, ji dayik bû, û herî zêde bi têkoşîna xwe ya di tevgera sufragette de tê naskirin. Di sala 1906’an de tevlî Yekîtiya Jinan a Civakî û Siyasî dibe û cara yekem di sala 1909’an de ji ber serhildanê tê girtin. Ew dem tevgera dengdanê her ku diçû radîqaltir dibû.
Dewleta desthilat ya zilam hewl da ku berxwedana jinan bitepisîne û ji bo wê jî serî li rêbazên tundiya hovane ya dewletê da. Dixwestin bi her awayî civakê ji aliyê siyasî û aborî ve asteng bikin û da ku bêbandor bihêlin. Emily Davison mamoste bû, lê dev ji mamostetiyê berda da ku ji bi awayekî çalaktir tevlî têkoşîna mafê jinan bibe.
Dema ku di girtîgehê de bû tevlî greva birçîbûnê bû, dema ku di greva birçîbûnê de bû bi îşkenceyê neçar ma ku xwarinê bixwe. Dewlet îdiayên mafên jinan ji nedîtî ve hat û tepisandin. Ji ber vê yekê Emily Davison gavên radîqaltir avêt da ku daxwazên jinan bêhtir her kes bibihîze.
Wê cam şikand, qutiyên posteyê şewitand, kevir avêt, û gelek tiştên cuda kir, ji ber vê jî nêzî 8 caran hate girtin. Lê belê di dema binçavkirinê de dest ji berxwedana xwe berneda, li girtîgehê barîkat lê kir û ji bo protestokirina îşkenceya li dijî jinên mafê hilbijartinê yên bi wê re di girtîgehê de bûn, xwe feda kir. Emily ji vê pêngava radîqal piştrast bû ku dê dengên wan were bihîstin.
Cenazeyê Emily Davison veguherî xwepêşandaneke bi hêz a mafên jinan, bi beşdariya bi hezaran xwendekar, karker û endamên sendîkayan. Emily Davison li Goristana St Mary’s li Morpeth hat veşartin. Li ser gora wê “Em çalakiyê dixwazin, ne gotinan!” hatibû nivîsandin.
Ji bo bîranîna Emily Davison opera û stran hatine nivîsandin û têkoşîna wê bûye mijara şano û fîlman. Pankart li hin cihan hatin daliqandin, di nav wan de qada pêşbaziyê ya Epsom. Pirtûkxaneya Zanîngeha Londonê bi navê Emily hate vekirin. Pirtûkxaneya Jinê ya li Dibistana Aboriyê ya Londonê belgeyên li ser Emily û belgeyên wê yên kesane berhev kirin. Tevî hemû spekulasyonên li ser mirina wê, Emily Davison wekî şehîda têkoşîna ji bo mafê jinan ya dengdanê di dîrokê de xwedî cihekî birûmet e.
