NAVENDA NUÇEYAN- Nûçegihanê me yê dilxwaz ê li bajarê Kobanî dijî, du welatparêzên endamên Komîteya Gel û Baweriyan ên li taxa Şehîd Xalid a bajarê Kobanî dijî dîtiye ku bi hev re lîstika Mangala dilîzin. Nûçegijanê me vîdyoyek kurt kişand û ji me re şand. Ser vê esasê meraq kir ka ev lîstik çawa ye, ji ber ku me berê qet nedîtibû û û agahiya me li ser tunebû. Di encama lêkolîna me de, me fêr bû ku lîstika Mangala vedigere demên pir kevn û hîn jî ji hêla gelek welatan ve tê lîstin.
Em tiştên ku me li ser lîstika Mangala fêr bûne bi we re parve dikin.
“Gelek lîstik hene ku ji demên kevnar heta roja îro mane. Hatiye qebûlkirin ku ev lîstik, ku ji ber sedemên cûrbecûr hatine îcadkirin û pêşxistin, bandorên erênî li ser taybetmendiyên cûrbecûr ên wekî şiyanên mirovan, aqil, balkişandin, hevsengî û analîza stratejîk dikin. Mangala di heman demê de lîstikek e ku xwedî dîrokek bi hezaran salan e û şiyana lîstikvanan ji bo girtina biryarên rast û bilez baştir dike.
Mangala lîstikek e ku li welatên cûda bi navên cûda tê zanîn û xwedî dîrokek bi qasî 6000 salan e. Ew zêdetir li Rojhilata Navîn, Afrîka û Başûrê Rojhilatê Asyayê tê lîstin. Lîstik, ku bi piranî jê re Mangala tê gotin, li Îranê wekî Nard, li Yewnanîstanê wekî Tavli û li Îsraîlê wekî Shesh Bes tê zanîn. Wekî her lîstikê, di lîstika Mandala de jî qaîdeyên mecbûrî hene. Lîstikvanên ku li gorî van qaîdeyan dilîzin, tabloyek lîstikê bi qul û keviran bikar tînin ku ew ê bi mantiqek diyarkirî di van qulan de bi cîh bikin.
Li gorî qaîdeyên lîstikê, lîstika mangala, ku divê ji hêla du kesan ve were lîstin, bi taxteyek vala û 48 kevirên mangala yên taybet di qutiya orîjînal a lîstikê de tê lîstin. Li ser taxteyê şeş çal û 1 çalek bi navê çala xezîneyê hene. Li gorî qaîdeyan, çar kevir di her çalekê de têne danîn. Lîstikvan keviran di çalan de li ser taxteyên lîstika xwe bi rêzê datînin. Armanca sereke ya her lîstikvanek ew e ku keviran bigihîne aliyê dijber û kevirên dijber bigire. Ji ber vê yekê, girîng e ku tevgera rast were kirin û stratejiyek baş ji bo tevgera rast were damezrandin.
Lîstika mangala wekî lîstikek stratejî û îstîxbaratê hatiye pejirandin ku dikare ji hêla mirovên ji her temenî li çaraliyê cîhanê were lîstin. Lêbelê, wekî di hemî lîstikan de, ji bo vê lîstikê sînorek temenê kêmtir heye. Di hin çavkaniyan de, lîstik vedigere 2000 salan û di hin çavkaniyan de, ew vedigere 6000 salan. Bi zanîna ku koka wê li Afrîkayê ye, lîstika mangala ji hêla Ereban ve jî tê lîstin, ji ber vê yekê di çavkaniyên cûda de navên cûda wekî cihê ku lîstik cara yekem lê hatiye lîstin têne dîtin. Lêbelê, bi gelemperî tê gotin ku ew lîstikek e ku tevlîheviyek ji van her du çandên cûda ye. Pêşî, tê destnîşankirin ka kî dê pêşî lîstikê dest pê bike. Ev hilbijartin dikare bi avêtina pereyek an jî bi rêkeftina di navbera aliyan de were kirin. Her lîstikvan dema ku dora wan tê kevirên di destê xwe de datîne nav qulên li pêşiya xwe.
Li gorî sînorê temenê jêrîn ê qebûlkirî yê lîstikê, mangala lîstikek e ku dikare ji hêla her kesê şeş salî û mezintir ve were lîstin. Mangala, ku şeş hezar sal in tê lîstin, ji dema ku ew cara yekem hatî hilberandin heya roja îro zêde neguheriye.
MANGALA ÇAWA TÊ LÎSTIN?
Lîstika Mangala cureyek lîstika mantiqî ye. Lîstika Mangala bi rastî hin têgehan sembolîze dike.
Ev sembol 12 mehan di salekê de temsîl dikin, û her yek ji 4 kevirên di qulan de 4 hefteyan temsîl dike. Wekî din, xezîneyên li aliyên rast û çep Rojhilat û Rojava temsîl dikin.
Li gorî taktîkên mangala, lîstikvanê ku di dawiya lîstikê de herî zêde kevir kom kir, lîstikê qezenc dike. Taktîka herî girîng ji bo qezenckirina lîstikê ew e ku kevir bi stratejiya rast di qulan de werin danîn.
Dema ku em li hin tomaran dinêrin, em dibînin ku mangala ne tenê ji bo mebestên şahiyê, lê di heman demê de ji bo parastina hin tomaran di demên pir kevn de jî dihat bikar anîn. Mangala di demên kevn de bi tovan, ne bi keviran, dihat lîstin.
Fêrbûna mangala ji mirovan re çi tîne?
-Ew jêhatîbûnên ramanê yên mirov baştir dike.
-Ew bîrê xurt dike.
-Ew şiyana ramana stratejîk peyda dike.
-Ew şiyana çêkirina planên rast peyda dike.
-Ew beşdarî şiyana hesabkirina matematîkî dibe.
-Ew şiyana pêşbînîkirinê ya mirov baştir dike.
-Ew şiyana girtina biryarên pratîkî û rast di rûyê zehmetiyan de peyda dike.
-Ew pêşxistina berxwedan û hêza şerkirinê li dijî dijber peyda dike.
-Ew dixeyle ku pêşxistina baldarî û konsantrasyonê baştir bibe.
