NAVENDA NÛÇEYAN – Perwerde dikare weke hewldana civak, ezmûnên xwe,zanistên xwe yên teorî û kardarî bidin hemwelatiyên xwe bi taybet ciwanên xwe divî alîde têbigehênin were danasandin. Civakbûna zarokan bi peşbaziya perwerdê tê rêvebirin. Perwerdeya zarokan ne karê dewlet û îxtîdarê ye, karê herî girîng yê civakê ye. Jiberkû zarok û ciwan yên wê bi xwene. Hem weke maf hem ji weke erk, zarokên xwe û ciwanên xwe li gorî kevneşopiyên xwe û li gorî taybetmendiyên xwezaya civakbûna xwe mezin kirin, zivirandina xwe mijarek jiyaniye; pirsgirêka domandina hebûna xwe ye. Tû civakek mafê xwe yê heyînê û jibo vê jî erkê perwerde kirina ciwanên xwe nikare bi hêzeke din re parve bike, vî erkê dewrê hêzek din nake. Hêza mijara gotinê dewlet yan ji cûrên din yên beşên îxtîdarê ji be, vê maf û erkê xwe dewr nake. Di rewşek dijber de, wê bi destê xwe xwe radestî yekdestên desthilatdar bike. Pîrozbûna mafê perwerdê, çavkaniya xwe ji xuliqînêye. Di serîde bav û dayîk tu hêzek qasî civaka wê ne dikare nêzî zarok û ciwanên wê bibe, ne jî pêdiviya weke wan nêzbûnê dibîne. Di demboriya dîrokê de yek ji şaristaniyên dijberê civakê ya herî mezin, çalekiya civakê bê zarok û ciwan hêliştine. Sîstema şaristaniya dewletî vê çalekiya xwe bi dû rêyan pêktîne: Yan mezinên wan tune dike, zarok û ciwanên wan têxe kole yan ji jibo di qata îxtîdarêde bi nirxêne di gotin de binavê perwerde kirinê digre gel xwe. Yek ji armancên herî girîng yên şeran, weke malê herî bi nirx zarokan, keçan û xortên ciwan bi van herdû rêyan, bi şêweyek ku dinav de vegûherêne beşên helandinê pêktîne û dide pêkanîn. Çawa ku bingehê birokrasiya despêk (ilkel) wisa despê kiri bû, dîroka şaristaniyê jî, ji hêlekê ve bi vê rêbazê hem civakê lewaz kirin hem ji çalekiya hêzên pergalên (aygıt) îxtîdarê pêkanînbû: li hemberê civakê xuliqandina civakê, li hemberê civaka xwezayî pêkanîna civaka dewlet û îxtîdarê. Divê pêkhatinê de dîrok,çand û zimanek pir cûda fêrî zarok û ciwanên ji civaka cewher hatîn paqij kirin (soyutlanmış) tê kirin. Divê perwerdê de bîyanî kirina li cewherê xwe armanca bingehîne. Hem îdeolojîk hem ji aborî, jibo wan nasnameya herî dewletê tê dayîna qazanç kirin. Bi vî awayî, jiyan kirina bê îxtîdar tînin rewşek tînin rewşekî bê derfet. Dewlet û îxtîdar jibo wan tê anîna rewşa pêkhatina rêya yekane rast. Ev beşên hatîn vegûherandin (devşirilen), hem xwe dewlet û îxtîdar dibînin, hem ji bivî awayî bi civaka xwezayîre tên dijber kirin. Hin caran civaka dewletê û civaka xweza tên heman kirin. Ev şaşe, bi nakoke.
Dîroka şaristanyê li ser vê nakokiyê hatiye saz kirin. Dibin dest xistina perwerdê ji hêla îxtîdarê ve, ev rastiyên dîrokê radize. Yan ji beramberê civakê erkê perwerde kirinê ne li xema wane. Maldarek karkerên xwe çiqas perwerde dike, îxtîdar jî hukumetên xwe bi wê mejiyê weke evd-karkerên xwe perwerde dikin. Navê xwe bîrokrasî
ji be,endamên wê ji asta herî jêr heya herî jor weke evd tên mezin kirin. Bi taybet îxtîdarên netew-dewletan, yekdestiyên li ser tevayî zarok û ciwanên xwe serîde bi rêya perwerdê di honin. Kesên bi têgînên wan yên dîrok û huner, zihniyetên wan yên olî û felsefî hatîn kur kirin, êdî ne weke yên malbatên xwe yên kevin, weke mal û zarokên cewher yên xwediyê îxtîdarêne. Biyanîbûna mezin bivî awayî tê sazî kirin. Ji hêla perwerdê ve burjuvazî, çîna li ser tevayî civaka gel yekdestiya herî kur saz kiriye. Bi neçarî kirina perwedeya despêk û navîn, dema yên dixwazin jibo xwe karek ji bibînin, dîplomeya zanîngehê li bîra wan tênin, dorpêça bîyanîbûn û girêdanê ya li ser ciwanên civakê, tê wateya pêvajoya girtina qefesê neçariyê qazanç kiriye. Tê wateya zor, hêza aborî û perwerde, hatine rewşa çekên hêzê yên ku dagirkerî pala xwe diditê. Herwiha di boriya dîroka şaristanî de, şerê ku dewlet û îxtîdar bi amêra perwedê li hemberê civakê dayî meşandin, em dikarîn bi rehetî diyar bikîn ku civak derba herî mezin bi wê xweriye. Mafê perwerdê yê civakan mafên pêkanîna wan herî zore. Li beramberê hêza mezin ya yekdestên aborî û netew-dewletê, civaka ku pêwist dikir bi rêya perwerdê hebûna xwe bi awayekî mîsoger bêxe bin ewlehiyê, derbazî pêvajoya herî zor ya dîroka xwe buye. Hegemonyaya îdeolojîk bi şoreşa ragihandinê ya dawî, bi şerê çapemenî yê li ser tevayî civakê meşandî (dagirkeriyê jiberkû bi qasî aliyê wê yê leşkerî û aborî, belkî jî ji wê hîn kurtir û bêkû pê bihese dimeşêni) dagirkeriyek çandî ya ji nuve û hîn bi serkeftîtir dide meşandin. Li hemberê ev dagirkerî û bidest xistina çandî, berxwedan û tekoşîna civak jibo hebûna xwe bi amêrên herî bingehîn ku polîtîk û exlaqê cewhere dayî meşandin, rêya yekane ya azadî û rizgariyê ye. Civaka ku ciwanên xwe winda kirî yan ji ciwanên ku civaka xwe winda kirî ji winda kirinê wêdetir, tê wateya mafê heyîna xwe winda kirine û îxante li wê kirine. Ya şunde dimîne rizîn,belavbûn û ji holê rabûne. Li beramberê vê erkê bingehîn yê civakê, weke amêrên bingehîn yên hebûna wê, pêşxistina saziyên perwerdê yên xweye. Weke naverok şîroveyên zanistî,hunerî, felsefî û zimanî bi ji çêkera zanistîxtîdar ê cûda kirinê, şoreşa wateyê bi serxistine. Di rewşek dijber de tevnên polîtîk û exlaqî yên hebûna civakî zindî(işlevsel) hêlan ne gengaze. Bivî awayî pirsgirêka perwerdê di cewherê xwe de çawa ku saziyên (tevnên) exlaqî û polîtîk yên civakê tîne rewşa neçarî, erkê bingehîn yê exlaq û polîtîqa yê jî, pêkanîna perwerdeya civakiye. Civaka xwe perwerde neke, wê derfetê pêşxistin û li ser piyan girtina saziyên xwe yên exlaqê cewher û polîtiqaya xwe ji holê rake; civakek bivî rengî, herdem ji bin xeteriyên jiyan kirinê, rizînê û belavbûnê nikare xwe rizgar bike”.
Ji Parêznameya Rêberê Gelan Abdullah Ocalan ya Sosyolojiya Azadiyê hatiye berhev kirin….
