MEXMÛR – Weke Ajansa Nûçe Ciwan, me ji xebatkarên RAJIN’ê Berîvan Tunç û Mizgîn Kara çendeya bikaranîna Medyaya Dîjîtal? Înternet çiqasî bandorê li jiyan û mirovan dike? bi taybetî di warê çapemeniya azad de divê medyaya dîjîtal çawa were bikaranîn? Ji aliyên erênî û neyînî yên medyaya dîjîtal ji bo ciwanan çi ne û nûçeyên herî dawî çi ne? Her wiha me gotina “Medyaya dîjîtal mirovan nêzî hev dike û civakê diafirîne” çawa dinirxînin pirs kir.
Mizgîn Kara, xebatkarê ragihandina RAJIN:
Jiyana îro li gorî medya mecazî hate şêwe kirin. Sîstema Kapîtalîst bi hemû rêbazên xwe û bi taybet bi reya medya dijital vê yekê pêk aniye. Em di roja îro de mêze bikin, ji bo ku civak ji cewhera xwe ya heyî dûr bixe çi şêweyên cil û berg çi bi riya estetîk be. Ev ji xwe nerazîbûn çê dike ji xwe ne bawerkirin û xwe kêm dîtin çê dibe. Wisa li ciwanên me tê kirin ku her dixwaze zêdetir dixwaze, ji ber her tiştên nû derdikeve.
Medya dijital wisa dike ku bandor li ser tevger hest û helwestên me dike. Girêdanbûna me bi xwe ve çêdike.
Em dikarin bi rêbazên baş bikar bînin. Em dikarin hem civakên din nas bikin hem jî cîhan bi me bidin naskirin. Em dikarin bikêrhatinên xwe jî weke stran û çanda xwe bidin naskirin.
Divê di civaka me de şêweyê bikaranîna înternetê were guhertin. Em weke gelê Kurd bi gelek qirkirinan re rû bi rû man û hîn jî berdewam e. Şerê taybet gelek li ser civaka me tê meşandin, bi taybet jî li ser ciwanên me. Ciwan pêşketina civakê ne. Dema civakek ciwanên xwe di aliyê çandî de hatibin qirkirin ew civak nikare ti derketinek bike û pêşketin çê bike.
Dewleta Tirk îro medya dîjîtal wisa bikar tîne ku rastiyan berovajî dike. Êrîşê qadên Çiyayên Azad dike. Bi navê parastina xwe êrîş dike. Eger em li ser derxistina rastiyên xwe bi awayekî têrker bixebitin, emê êrîş û girkirinên ku li ser me tê kirin derxînin zanebûnê.
Ji ciwanan ev tê xwestin. Divê medya dîjîtal li gor berjewendiyên civakê bikar bînin. Ji ber eger qirkirina çandî pêk were li ser ciwanan û civaka me tu wateya jiyana me namîne. Civakek ji ziman, çand, dîroka xwe dûr be tu wateya jiyana xwe nîne.
Înternet îro di aliyê baş û yê xirab jî em dikarin bikar bînin. Ciwan dikarin bi riya ragihandina azad rastiya civaka xwe û şerê ku li ser me tê meşandin li gor wê jiyana xwe şêwe bike û rast tevbigere.
Bêrîvan Tunç, xebatkara ragihandina RAJIN:
“Di serdema me ya îro de mirovahî di aliyê teknîk-zanîst û teknolojiyê de di asta xwe ya herî pêşketî de jiyan dike. Di ev çend salên dawî de medya mecazî an jî sanal medya (Sosyal medya) bandora ku daye avakirin bi taybet li ser nivşê nû pir mezin e. Êdî her tişt bi rêya teknolojî tê kirin; hemû têkilî avakirin û nasîn heta hemû pêdêviyên mirov bi rêya vê tê kirin.
Ev geşedan bandora xwe herî zêde li ser ciwanên niha dike. Em mêze bikin di destê her ciwanek/jinek ciwan de telefonek heye û bi van amûran re rû bi rû dimîne. Bi rêya ew lîstokên ku tên çêkirin ku zarok û ciwanan bi xwe re mijûl bike. Meylekî di hest û mejiyê ciwanan de dide çêkirin. Ciwanan ber bi şidetê ve dibe û bi vê re ji çand û exlaqa xwe dûrxistin çê dibe.
Bê guman teknolojiyê jiyana mirov di gelek aliyan de hêsan kiriye. Peywendî danîna bi kesên dûr hêsan dibe, dîsa nasîna welatên din ên dûr çê dibe. Lê di serdema me ya niha ev ji armanca hêsankirina jiyanê derketiyê, ji vê zêdetir êdî li ser jiyana ciwanan denetîm çêkiriye û wê ev ciwan bi rê ve dibe.
Bê guman her tişt aliyê xwe yê baş û yê xirab heye. Tiştekî ku em ji pêwîstiyê zêdetir bikar bînin zirar dide derdorê û fêrbûyînên nebaş çê dike. Em vê jî di ciwanên me yê niha de dibînin ku bi nezanî û bi çavkotranî ber bi teknolojiyê bezandin bê hesab e. Ev ciwanan ji çand, exlaq û dîroka xwe dûr dixîne.
Mirov dikare bi medyayên mecazî li zanebûnê bigere û lêkolînên dîrokî bike. Lê yê niha bi tiştên vala re xwe mijûl kirin çê dibe. Zarokên 7 salî jî tarz û gotinên ku di înternetê de dibîne teqlîd dike. Zarokan ji çanda me ya zarokan bi hevre dilîzin dûr dixin ku zarok êdî bi tenê û tenê dilîzin.
Di milê tenduristiyê de eger em dest bigrin ziyanên mezin dide ciwanan ku hem çavê wan xirab dike hem asoyên wan teng dike.
Li ser medyayê mecazî de bal li ser tiştên xirab tê kişandin. Bi rêya reklaman hişê mirov tevlîhev dike û lêhûrbûna wî belav dike. Tu dixwazî lêkolînekî bikî reklameke xirab derdikeve pêşya me. Êdi bi çi armancê vê sayfa vekiriye nizane û ew reklam çi mesaj daye mejiyê wî êdî li pey wê ye û bala wî li ser vê ye. Di aliyê hestan de manipulasyon çêdibe ev jî civak û ciwanan ber bi bê exlaqîtî de dibe
Ger ku tu baş bikar bînî dikarî encam bigrî lê pêwîste baldar bin. Ji ber teknolojîya serdemê di destê desthilatdarî û hêzên hegomon de ye. Ew jî li gor berjewendiyên xwe didin bikar anîn. Em jî divê vê li gor berjewendiyên xwe bikar bînin.”
