BEHDÎNAN – Endama Koordînasyona Komalên Jinên Ciwan, Ronahi Ararat, di hevpeyvînekê de ku wî da ajansa me, li ser mijare di sala 2021 de divê jinên ciwan li dijî şerê taybet, têkoşînê çawa pêş bikeve sekinî û got: “bi dirûşma ‘heye jîn azad nebe, civak ji azad nabe’ ku Reber diyar kirî, li her dere planên me yên xebaten me ji bo pêş ketine hişmendiya jinan heye”.
Ronahi Ararat bi diyar kirina polîtîkayên aşikâra pergala serdest a mêran li dijî jinan berdewamkirina kûrbûnê, bal kişand ser ku jinên ciwan ku di Kurdistanê da berxwe didin êdî li hember hemû kiryarên nemirovane divê xweparastinê pêşve bibin.
Em bi hûn re parve dikin ku beşa duyemin a hevpeyivînê endama Koordînasyona Komalên Jinên Ciwan, Ronahi Ararat, da ajansa me:
1 – Weke komalên jinên ciwan, di 2020 de, yek ji mijarên ku hûn hêrî zede bal dikişinin, êriş û bandorên şerê taybet li ser jinên ciwan. Armancên şerê taybetê di sala 2020 de li ser jinên ciwan çi bûn û divê jinên ciwan li dijî şerê taybetê di sala 2021 de çi bikin?
“Armanca sereke êrişên psîkolojîkî û taybetî ku hewl didin pêşvep biçin di dema 2020 de dîsa jinên ciwan bûn. Bi van polîtîkayan li hember jinên ciwan ên ku êrişên dijwar ên pergalê dûçar bûn, dixwazin jinên ciwanan bêrefleks û mirî biafirînin. Me di destpêkê de jî diyar kir, hêza potansiyel ku angaşta guhêrandin û zivirandin civak, jina ciwan e. Ji ber vê yekê, hatin xwestin ku hêrî zede li ser vê Beşê civakê hatin sepandin. Ew nîverû ku jina bêagah ji cîhan yan jî qedera wî razî bûn, jina bêhêvî; nîverûyekê ya ku pergala serdest a meran dixwaze. Ji ber vê yeke, di bin qalikên cûda de, li dijî jinan êrîş û komkujiyên li dijî jinan pêk hatin. Bi dirêjiya salê, li ser jinên ciwan; nîverûyekê bêîrade ku robot bûn, ji çalakiyên rewşenbîrî dûr ketin û tenê di nava rastiya civaka xerckirin de xwestin hewl dide biafirîne.
Bê guman, gumanbarên mêr bi salan van polîtîkayên li dijî jinên pergalê didomînin. Têgiha fuhûşê, çavbirçîtiyê, çavbirçîtiyê û çavbirçîtiyê di jiyana taybet a zindiyan de di jiyana koleyan de bi alîkariya arîkaran têgehek hevpar e.
Seranserê sala 2020-an, polîtîkayên ku armanca wan eşkerekirina civaka kerî ya bê hiş û bêxwest e, li ser jinên ciwan hate meşandin. Di sala ku em tê de dijîn, armanc ew e ku jinên ciwan di civaka pêşandanê de were pêşandan.
Ji bo ku jinên ciwan ji têkoşînê dûr bixin her sal şerên taybetî yên ku di salê de têne meşandin têne meşandin. Bi van şerên taybet ên ku di encama polîtîkayên dewlet û zihniyeta mêr-serdest de pêş ketine, bêrûmetkirin û bêparbûn armanca sereke ye.
Yek ji armancên bingehîn ên şerê taybet ê li dijî jinên ciwan ên li Kurdistanê nêzîkatiya ji tirs û dûrbûna ji têkoşîn û berxwedanê ye. Dewleta Tirk a faşîst jî vê siyasetê, Tirkiye li Bakû û Efren a dagirkirî li her derê mîna xwe didomîne. Her cûreyê şerê taybet ê li dijî jinan bandor li tevahiya civakê dike. Dijminên Faşîst, nemaze li dijî jinên ciwan, êrîşek hovane li ser jinan dişopînin. Di encama vê yekê de, pêkanînên wekî femkujî, tacîz, destavêtin, sîxurî, fuhuş hema hema mîna rewşek normal a jiyana rojane têne jiyîn.
Pergala ku ji jinên desthilatdar ditirse, bi taybetî jî ditirse ku xeta ku ji hêla tevgera me ya jina azad ve hatî afirandin bibe serdest û di her cûreyê rewşan de bê navber êrîş dike. Armanca sereke ya van pêkanînan ew e ku li dijî polîtîkayên qirkirinê bi tevahî, ku bêrûmet e û ji çanda berxwedanê dûr e, hebûna wan înkar dike, kêmbûna têkoşînê ferz dikin.
Hêrsa wan ku bi taybetî, li Kurdistanê, bi pêşandanên rûmetê re jinên ciwan mezin û bêrûmet bikin, ev jî berfirehiya şerê taybetî nîşan dide. Bi taybetî artêş û polîsên dewletê li ser vê mijarê pratîkên şerê taybetî ne.
Li Gercûş, 27 kes tecawizî zarokek 15 salî kirin, fûhûşê li jinan ferz kirin, û ev zihniyeta dewleta faşîst a AKP-MHP ye ku van hemûyan pêk tîne. Yek ji mebestên sereke yên êrişên hovane yên li Kurdistanê êrişek li dijî helwesta siyasî ye.
Van rêbazên ku dijmin di seranserê sala 2020-an de sepandiye jî diyar dike ku ji têkoşîna jinan a heyî çiqas tirs heye. Tevî ku ev têgehên şerê taybet têne ceribandin ku werin meşandin, jinên ciwan têkoşîn dikin ku bibin dengê berxwedanê li çar aliyê cîhanê.
Bi saya bîrdoziya ku ji hêla Rêberê me ve hatî afirandin, jiyanek azad a alternatîf ji hemû jinan re tê pêşkêş kirin. Ji ber vê yekê, divê jinên ciwan ji vî şerê taybet û psîkolojîk agahdar bibin.
Divê ew zihniyeta dijmin, pergala serdest a zilam nas bike. Di heman demê de, divê jinên ciwan li dijî vê yekê li ser platformek hevpar werin rêxistin. Divê jinên ciwan bêtir hewildanan bikin ku xweparastina xwe baştir bikin.
Armanca me bi vê mekanîzmaya xweparastinê pêşxistina rê û rêbazên parastina xwe, civak û nirxan e. Jinên ciwan dikarin 2021 bikin sala berxwedanek mezin, van zext û kêşeyan derbas bikin. Ji ber vê yekê, divê teqez were rêxistin kirin û bikaribe zextek xurt a civakî biafirîne. Ji ber ku dewlet bixwe şerê taybet ferz dike û ferz dike. Ev encama siyaseta qirkirinê ye ku li ser hemî dirêjkirinên yekrengî an sivîl ên dewletê hatî sepandin. Li ser vî bingehî, divê jinên ciwan ên ku tevahî civakê seferber dikin û hişyar dikin. Carek din, ji bo li dijî jinan heman pêkanîn neyên sepandin, divê çiyayên azad ji xwe re bingeh bigirin û pîvana xweparastinê were xurt kirin. Divê jinên ciwan bibin ajokarên sereke yên hişmendî û parastina çandê.
2-Di sala 2020’an de jinên ciwan pêngav û çalakiyan ve derbas kir. Di sala 2020-an de, gelek tevgerên ku jinên ciwan pêngav dane destpê kirin. Bi taybetî li Ewropa, pêngava “Ji min re Çîrokan Nebêjin”, Li Rojava de “Serhildana Jinên Ciwan, Tolhildan e” li Başûr, “Birûxîne” li Bakûr, “Li dijî şîdetê Parastina xwe bigre” hatin destpêkirin. Di dawiyê de, pêngava “Em Dibêjin Na”, ya ku armanc dike ku balê bikişîne li ser pirsgirêkên wekî tecrîda ku li ser Rêber Apo, faşîzm, dagirkirin, kuştina jinan, zewaca zarokan, gel lê xwedî derket. Hûn pêngavên jinên ciwan ên di sala 2020-an de çawa dinirxînin?
Tevger û kampanyayên jinên ciwan ên li gelek navendên Kurdistan û Ewropa têne meşandin girîng in. Ji ber ku rejîma faşîst a AKP-MHP li ser bingeha tinekirina Kurdan li gelek herêman êrîşên xwe zêde kir û domand.
Ev rastiyek e ku di sala 2020-an de, dema ku pirsgirêkên jinan bi giranî zêde bûn, tekoşîna jinan li çar aliyê cîhanê û Kurdistanê derket pêş. Bi van gavên ku jinên ciwan û beşên cûda yên civakê seferber dike, girîngiya wezîfeyek pêşeng a cidî careke din derket holê.
Van gavên li dijî tacîz, destavêtin û tundiya li ser jinan di nav jinên ciwan de rojevek girîng afirandiye. Di heman demê de, van tevgeran têkoşînek xurt a li dijî faşîzm û dagirkeriyê armanc dikir. Di heman demê de, li dijî zihniyeta serdest a mêr dixwestin bi van tevgeran werin girtin.
Bi van tevgeran re, jinên ciwan careke din fêhm kirin ku dagirkeriya hatî sepandin ne tenê li ser axê di heman demê de li ser laşê jin jî bû. Li Bakur, tevgera “Li dijî şîdetê Parastina Xwe bigre” tevî her cûre zext û zordariyê rojevek girîng afirand. Bi taybetî jî di sala 2020-an de li Bakurê Kurdistanê li dijî jinan komkujiyek sîstematîk hebû. Li hember vê, vê tevgerê berxwedan pêş xist.
Bi taybetî, artêş û polîsên dewletê û polîtîkayên bêhurmetkirina jinên ciwan ên Kurd her dem li pêş bû. Organîzekirin û çalakiya li dijî van êrîşan, ku hesasiyeta herî bingehîn a gelê Kurd e, di nav armancên bingehîn ên vê pêngavê de bûn. Tevî her cûre girtin, binçavkirin û şîdetê pêşxistina vê tevgerê girîng bû. Di warê siyasî, civakî de, her kesê ku di her wateyê de berxwe dide bûye tirsa TC ya faşîst.
3 – Wekî KJC ji bo 2021-ê armancên we çi ne? Di heman demê de, divê jinên ciwan ên li qadan di 2021-an çawa pêşwazî bikin beşdar bibin?
Weke KJC, armanca me ya sala 2021 peydakirina azadiya fîzîkî ya Rêber APO ye. Pêwîst e ku xetek çalakiyê, bi taybetî jî tecrîda li ser Rêberê me tê meşandin biafirînin.
Ji ber ku tecrîda li ser Rêberê me tê meşandin di heman demê de tecrîda li ser tevahî civak û jinan e. Van pirsgirêkan dikarin bi paradîgmaya demokratîk, ekolojîk, jin a azadîxwaz a Rêberê me re, ku dikare bibe bersivek ji hemû pirsgirêkên civakî re, derbas bikin. Ji bo vê, ew e ku her cûre dînamîzma têkoşînê were aktîf kirin. Di heman demê de, ew e ku ji jinên ciwan re alternatîfek jiyanê ya ku ew dikarin di nasname û rengê jina azad de bijîn pêşkêşî bike.
Dîsa, fêrkirin û rêxistinkirina jinên ciwan li dora vîna azad û jiyanek bi rûmet di nav armancên me yên bingehîn de ye. Nexşeyên me hene ku bi dirûşma “civak azad nabe berî jin azad bibe” ku Rêber Apo gotiye, ji bo pêşxistina hişmendiya jinan li her deverê xebatên xwe baştir bikin.
Bi gelemperî, nêzîkatiya me ya ji bo hişyarkirin û azadkirina jinên ciwan, civak, malbat di xala têkoşîna jinan de dê bidome. Dîsa, pêdivî ye ku meriv li ser çalakiyên wekî rêxistinbûn, çalakî û perwerdehiya ku hevûdu têr dikin û li ser bingeha guherîna zîhniyetê ne bisekine.
Jinên ciwan ên ku hem welat, çand û xwezaya xwe diparêzin divê li ser têkoşîna cîhanek livîn a civakê bisekinin. Jinên ciwan li zeviyan Dema rast e ku 2021 bikin sala azadiya fîzîkî ya Rêber û sala jinan.
Ji bo vê yekê, divê kar di asta seferberiyê de were kirin. Divê neyê ji bîr kirin ku her roj bi dehan jin têne qetilkirin, yekane çareserî têkoşîna jinan e.
Divê jinên ciwan di Sersala Nû de li Kurdistan û gelek deverên cîhanê li dijî êrişên mîna destdirêjî, fuhuş, tacîz, şewitandin, şîdet, qetlîam, dîl, karibin xwe rêxistin bikin û rawestin.
Bi kampanya û tevgerên li dijî vê hatine destpêkirin, dikare li dijî qirkirina mêran û dewletparêz a qirker li her qadê bi beşdarbûnek çalak têbikoşe. Em dikarin van êrişên bi bîrdoziya azadiya jin ku ji hêla Rêberê me ve hatî pêş xistin li dijî her maşîneya şerê taybet ê li dijî jinê hatî pêşxistin vala derxînin.
Çalakiya me û tevgera rêxistinê divê pirrengî û encamgir be. Divê polîtîkayên dagirkeriyê, ku her cûre alavên şerê taybet in, werin eşkere kirin. Divê hemî deverên ku em lê ne, bibin warên haydarbûn û çalakiyê.
Pêdivî ye ku kolan, tax, gund, xanî, dibistan û zanîngeh veguherînin qadên çalakiyê. Pêwîst e ku li dijî vê çanda destavêtinê bi her cûre çalakiyên komî yên girseyî û teng re refleksek diyar bûn pêşxistin û têkoşîn kirin.
Ew dixwazin ax, bedena jinan û hemû nirxên me werin dagirkirin. Li hember vê, hewce ye ku xeta xweparastinê were xurt kirin. Ji bo vê, em dikarin bi pêşxistina rê û rêbazên parastina xwe li her qada jiyanê, ango kolan, tax, cîhê kar, xanî, dibistana ku em tê de ne, berxwedanê xurt bikin.
