NAVENDA NÛÇEYAN – Di 21ê Sibatê, Roja Zimanê Dayikê ya Navneteweyî de, Enstîtuyên Kurdî yên li Swîsre, Bruksel û Stockholmê daxuyaniyek hevbeş weşandin. Enstîtuyan, bi tekez li ser pêwîstiya perwerdehiya bi zimanê dayikê kirin û gotin, “Ger miletek zimanê xwe winda bike, dîrok, çand û rûmeta xwe winda dike.”
Di daxuyaniyê de hat bibîrxistin ku UNESCO di sala 1999an de 21ê Sibatê wekî Roja Zimanê Dayikê ya Navneteweyî ragihandiye, û destnîşan kir ku ev dîrok ji bo bîranîna xwendekarên zanîngehê yên ku di Tevgera Zimanê Bengalî de li Bangladeşê jiyana xwe ji dest dane hatiye pejirandin. Her wiha hat destnîşankirin ku Roja Zimanê Dayikê ya Navneteweyî her sal li welatên endam ên UNESCOyê tê pîrozkirin û ji bo pirzimaniyê tê parêzvanîkirin.
Daxuyaniya hevbeş a Enstîtuyên Kurdî li Swîsre, Bruksel û Stockholmê ev tişt dihewîne:
“Bi boneya Roja Zimanê Dayikê ya Navneteweyî, ku ji hêla UNESCO ve di 21ê Sibatê de hatiye pejirandin, em zimanê dayikê yê gelê xwe pîroz dikin. Ziman di jiyanê de amûra herî girîng a ragihandinê ye. Her neteweyek bi zimanê xwe rûmet û hebûna xwe diparêze. Windakirina zimanê neteweyekê dibe sedema windakirina nirx, dîrok, çand û hunera wê.
Roja Zimanê Dayikê ji me re tîne bîra xwe ku parastina zimanê dayikê erkê her kesî ye û divê em vê nirxa pîroz ji nifşên pêşerojê re veguhezînin.
Li cîhanê bi qasî 6-7 hezar ziman hene. Ji van, 2,500-3,000 bi tunebûnê re rû bi rû ne. Gelê Kurd jî xwedî zimanekî kevnar e. Em bi hezaran salan e li ser axa xwe bi zimanê xwe diaxivin. Zimanê Kurdî yek ji zimanên herî kevin û kûr ên cîhanê ye.
Zimanê Kurdî ji çar zaravayên sereke pêk tê: Kurmancî, Soranî, Zazakî û Hewramî. Her zaravayek bi qasî zimanekî serbixwe temam û temam e. Fîlozof, zanyar û… rewşenbîran bi sedan berhem bi vî zimanî nivîsandine.” Wî berhemên wêjeyî û dîrokî bi destnivîs nivîsandine. Lêbelê, bi dabeşkirina Kurdistanê di navbera çar dewletan de, zimanê Kurdî jî bi polîtîkayên înkar û asîmîlasyonê re rû bi rû maye.”
Daxuyaniyê bi taybetî bal kişand ser polîtîkayên asîmîlasyonê yên li Bakurê Kurdistanê hatine kirin, û destnîşan kir ku karanîna Kurdî li gelek wargehan qels bûye. Tê tekez kir ku zimanê Kurdî bi gefa asîmîlasyona rêxistinkirî re rû bi rû ye.
Enstîtuyan diyar kirin ku parastina ziman tê wateya parastina hebûna neteweyî, û tekez kirin ku perwerdehiya bi zimanê dayikê mecbûrî ye. Daxuyanî bi van gotinan bi dawî bû:
“Perwerdehiya bi zimanekî ji bo parastin û pêşxistina wî zimanî girîng e. Miletekî ku bi zimanê xwe perwerdehiyê dibîne, ziman, nirx û rûmeta xwe diparêze. Ziman bîranîna dîrok, nirx û rûmetê ye.”
