NAVENDA NÛÇEYAN – Em ketin 40. berxwedana salvegera 14-ê Tîrmehê ya Mirina Mezin. Bi berxwedana xwe, serhildan helwest û rûmetek mirovî ya mez û dirokî afirandin. Em bi Mukri Vakar re, yek ji wan kesên ku şahidê bûyerên vê berxwedana mezin û bi rûmet dirokî bû ku dikeve sala 40-emîn, axivîn.
Mukri Vakar destnîşan kir ku Berxwedana Mezin a 14-ê Tîrmehê ve wan peyamek da dewletê, tekez kir ku berxwedêr bi laşên xwe nîşan dan ku ew çi dibin bila bibin ew ê teslîm nebin û ew ê teqez bi ser bikevin.
Mukri Vakar, ku di sala 1961-an de li gundekî Hilvanê ji dayik bû, di hevpeyivîna me de qala çawaniya naskirina wî bi PKK-ê re kir, û piştî berxwedana Hilvan, pêvajoya zîndanê li Amed No. 5 û Berxwedana mirina mezin dîtiye:
“Ez di sala 1961-an de li gundekî Hilvanê hatime dinê. Ka ez hinekî vebêjim ka me çawa tevger nas kir. Sala 1977-an, me nizanibû, jê re digotin Talebe.Ew hatin û çûn gundan. Em difikirîn ku ew kî ne, ji bo çi tên. Ew biçin kîjan gundî, em ê biçin û li dora wan bicivin. Digotin em Kurd in. Em di bin ala Tirk de dijîn, lê her tişt qedexe ye.
Li vir aga hene, çima sazûmana feodal li vir ew qas bi bandor e. Wan got ku ew dixwazin Kurdan bi cîh bikin û wan bixin bin kontrola xwe. Wan digot qey Kurd xwedî dîrok in, ew ji Tirkan veqetandî ne, ew nijadek cûda ne. Ew dibêjin xwediyên rastîn ên van axan Kurd in. Vana ji me re pir ecêb dihatin ji ber ku çu kesî berê qet tiştên weha ji me re negotibû. Me digot qey me ecêb li wan mêze dikir, hûn neheq in, ew ji ku hatine? Me digot qey Kurd birayên Tirk in, em bi hev re dijîn, ne baş e. Lê wan her carê ku ew hatin û çûn ji me re gotin, û me lê nihêrî, ew rast in. Adeta me, zimanê me tê asîmîlekirin. Dewlet di her wateyê de rasterast li ser Kurdan polîtîkayek asîmîlasyonê dimeşîne.
Mînakî, wan ji me re got: Hûn çima diçin Adana û dixebitin û pembû berhev dikin? Dîcle heye, Firat heye, çima hûn wan deran sax nakin û kar nakin? Wê hingê me dît ku ew bi rastî jî ew bû. Wan digot qey em diçin, pembû hebû, kaniyek hebû, me digot qey ev deverên pêşkeftî ne, çima li herêma me şîn nabe? Wan ne dixwest ku em pêşve biçin, wan dixwest em çand û zimanê xwe ji bîr bikin. Bi vî rengî me heval nas kir.
Wê çaxê 12ê Îlonê bû. Heval her ku diçin dest bi kêmbûnê dikin. Çûyîn kêm bûye. Berî 12ê îlonê, wan digot heval, em li dijî xwedê û serwerî ne. Ew zilmê li gelê me dikin. Ew bi rastî bû. Mînakî, wî yekî ku karê axayê dikir lêdida, paşê ew diçû qereqolê, wî li qereqolê xistin, û dûv re jî ew ê biçûya û li malê bêdeng rûne. Me dît ku agatî batona dewletê ye. Wan hewl dida ku ji raya giştî re vebêjin. Gel got ku dewlet heye, hûn nekarin li hember dewletê bisekinin. Wan jî digot qey ev qonaxek e, wan ji gelê me re digot ku em Kurd in, zimanek me heye, li gorî vê yekê mafên me hene, ku divê em bi Kurdî perwerdehiyê bibînin. Wan digot, çima ew navên gundan diguherînin? Birastî ew bû, em heya nuha li ser wê jî nefikirîn. Mînakî, wan gundê me Bircik Uğurlu kirin. Me nedigot çima ew di kar de guherîn ji ber ku wan ev kir. Piştî ku heval hatin û ji me re gotin, me bêtir fêhm kir.
Gel digot qey hûn li dijî feodalîzmê ne, li dijî agayan in, we heta nuha li hember wan çi kiriye? Hevalan digot qey dora wan dê were, em ê li ber wan bendek derxînin û ew ê nikaribin li gel zilmê bikin. Me di pratîkê de, li Hilvan, li dijî Süleymanan dît. Silêman hatin provakasyona dewletê. Hevalê meyê xwendekar ê pir hêja, Halil Çavgun, bi şev bi 3 an 4 hevalên xwe re li dibistanekê hevdîtin dikir, dema ku serdegirtinek pêk hat û ew li wir şehîd bû. Paşê wan got ku Silêman ew kir. Ew hevalan diêşînin, lê heval jî pir wan diêşînin. Piştra, Suleyman çend caran hatin û ji me re gotin ku em Kurd in, em di rê de ne, çekên me hene û em ê wan bidin we.Wan 3 caran ev kir, lê paşê ew dîsa çûn û bi dewletê re tevgeriyan. Vê yekê nîşan da ku ew di pratîkê de li dijî wan bûn.
Kenan Evren di 1980-an de darbe pêk anî. Piraniya hevalên we hatin girtin. Ez û bavê min di Hezîrana 1981 de hatin birin. Wan ji me re got ku çekên PKK li ser erdê we hatine dîtin, ji ber vê yekê wan em jî birin. Em 17 rojan li Rihayê hatin binçav kirin. Wan ji wir em birin Paseya Devera Amed.Beriya her tiştî, em birin Hejmar 5. Gava ku em çûn jimara 5-ê, partiyek pêşwaziyê hebû. Dûv re wan em li beşan belav kirin. Zilmek wusa hebû ku me rojê 100 cop dixwar. Em serê sibehê zû radibûn, di nav çend hûrdeman de em pir zilam bûn, pêdivî bû ku em giş bişon.
Em serê sibehê zû radibûn, di nav çend hûrdeman de em pir zilam bûn, pêdivî bû ku em giş bişon. Pişt re, wî xwarinek, prensîb û reformên Atatürk, hevalek wê dixwîne, û yên din jî wê dubare dikin. An na em neçar man ku li hewa biçin û rahênana leşkerî bibînin. meş, meş û hwd. Kî neheqiyê bike, rastiyê nabêje, heke ew çewt bimeşe, wan hincetek dît û li wir kanalîzasyonek hebû, wan ew xistin nav wê tevliheviyê, wan tifing bikar anîn. Ne rehet bû, gelek heval hebûn. Lê hin heval hebûn ku qebûl nekirin, ew teslîm nebûn, ew birin tecrîdê. Tiştê ku ez zanim Heval Mazlum, Kemal, Hayri…
Pişt re me bihîst ku 4 hevalên me xwe şewitandine. Ferhat Kurtay ew bû. Bê guman, dema ku me bihîst, em pir bandor bûn, me fam kir ku em dihele. Me got ku me dev ji xwe berdaye, me her tiştê ku dewletê kiriye qebûl kiriye, ku van hevalan me hişyar kir. Digotin, binihêrin, ew me dihele, me tune dikin. Piştî wê, me hinekî xwe gihand hev. Me got çima em li vir in, partî ji bo çi ye, wan em giş anîn vir, ew dixwazin bigirin û biqedînin. Van hevalan ji bo pêşî li vê bigirin jî xwe şewitandin.Paşê, Heval Xeyri, Ali, Akif Yılmaz radibin û em diçin Rojiya Mirinê, ew dibêje. Gava ku ew ji dîwanê vegeriyan, her kes fêr bû ku heval zû bimirin. Bandorek mezin li ser me hemûyan çêkir.
Dûv re, Esat Oktay Yıldıran dê serdana wargehan bike û bêje ku hevalên wî di rojiya mirinê de bûn, lê li vir cerdevanê şev Kemal dît, li ser kar, ew çû piştê û nan an tiştek xwar. Armanca wî ew bû ku me bîne xwarê. Ji ber vê yekê binihêrin, pêşengên we wiha ne, hûn badîhewa li pey wan diçin Lê hevalên me pir bi biryar bûn.
Gava me fêr kir ku hevalên me şehîd bûne, di mejiyê me de gelek pirsên me hebûn. Çima ew şehîd bûn, çima bi rojan xwarin nexwarin, ji bo me wateya wan çi bû? Di hişê her hevalekî de tiştek heye.
Ji PKK-ê re jî peyam û hêzek hebû. Gotin ku em li vir li ber xwe didin, em nesekinîn, wê bidomînin, em bi hêz in û em rast in. Her wiha peyamek ji dewletê re jî hebû. Hûn çi bikin bila bikin, ger hûn Esat Oktay Yıldıran bînin, hûn çi bikin jî hûn nikarin me qebûl bikin.
Ji kesên li girtîgehan re û ji raya giştî re peyamek hat dayîn. PKK ne wekî partiyên din e. Ew ne partiyek e ku dê di demek kurt de biqede. Peyam hat dayîn ku têkoşîn çi dibe bila bibe wê bidome.”
