AMED – Kürdistan Coğrafyası yer altı ve yerüstü zenginlikleriyle tarihten günümüze ışık tutan muazam güzelliğiyle hala ilk günkü görkemini koruyor. Sayısız kültürel değeriyle ve antik şehirleriyle insanlığın doğuşuna beşiklik ettiği bir çok arkeolojik kazılarda elde edilen bulgulardan anlaşılmaktadır. Kürdistan coğrafyası doğası, havası ve antik kentleriyle dünyada ilkleri bağrında barındıran özelliklere sahiptir. Hasankeyf, Göbeklitepe, Amed Surları, Hevsel Bahçeleri, kaplıcaları, akarsularıyla adeta cenneti andıran yapısıyla her yıl yüzbinlerce turiste ev sahipliği yapmaktadır.
Bu tarihi antik kentlerden biri de hiç şüphesizki Hasuni antik kentidir.
Hasuni antik kenti Amed’in Farqin ilçesinin 7 km doğusunda bulunup tarihi Malabadi köprüsü ve Hasankeyf yolu üzerinde yer almaktadır. Aynı zamanda tarihi ipek yolunun güzergahında bulunmaktadır. İhtişamlı ve gizemli Hasunî Antik kentinin en önemli özelliği bir mağara şehri olmasıdır. Yekpare kaya üzerine kurulmuştur. Her ne kadar tarihi ve hangi medeniyet tarafından yapıldığı bilinmese de yapılan arkeolojik araştırmalar M.Ö.100- MS 13. Yüzyılda yapıldığı tahmin edilmektedir. Arkeolojik araştırmalarla elde edilen bulgular ışığında, Kürdîstan’da ilk mağara yerleşim merkezlerinden biri olarak bilinmektedir. Zengin tarihi yapıları çok eski bir yerleşim merkezi olduğu ihtimalini kuvvetlendirmektedir.
Su depoları, hamam, kaya merdivenleri, taş yolları, kaya kilisesi ve kilisenin iç bölümünde eğitim amaçlı yapıldığı düşünülen beş basamaklı amfi benzeri kısımlardan oluşan tarihi yapılar o zaman insanın sosyal yaşamının nasıl olduğuna dair önemli bilgiler sunmaktadır.
Günümüz teknolojisinin dahi yapamayacağı özelliklere sahip olan Hasunî Mağaraları hala eşi benzeri olmayan özgünlüğünü korumaktadır.
Envai çeşit hayvan ve bitkininde yaşam alanı olmuştur. Toprağın zengin ve verimli olması aynı zamanda tarımın da yapıldığına işarettir. Yine şehrin yüksek yerlere inşa edilmiş olması insanların kendilerini koruma amaçlı olduğunu bizlere göstermektedir. Binlerce yıldır ilk görkemiyle günümüze kadar ayakta kalan kilisesi ise önemli bir inanç merkezi olduğunu da belgelemektedir. Yontma taş kilisesi ise Kürdistan’daki en eski kiliselerden biridir.
Hasuni Antik Şehri tarihten günümüze gelen en önemli yerleşim yerlerinden biridir. Fakat İşgalci türk devletinin Kürdistan’daki talan ve gasp politikarları ne yazık ki bu tarihe gereken önemin verilmesini engellemiştir. Her ne kadar işgalci türk devleti tarihi yerleri talan ediyorsa da bu yerler Kürdistan halkı tarafından her zaman için kutsal alanlar olarak görülmekte ve ziyaret edilmektedir.
