NAVENDA NUÇEYAN- Rezan Amed Nivîsand:
3. Rêxistina Exlaqî û Siyasî ya Ciwanan: Avakirina Sosyolojiya Azadiyê – Nûçe Ciwan
4. Rewşa Ciwanan di Serdema Dîjîtal de: Dîlgirtina Sanal û Berxwedana Rastîn
“Serdema dîjîtal, qonaxa nû ya modernîteya kapîtalîst, dorpêçkirinek li ser ciwanan bi kûrahiyek bêhempa ava kiriye. Di vê serdemê de mirov ne tenê ji laşê xwe, her wiha ji hiş û hestên xwe jî qut dibe. Armanc ew e ku ciwan veguhere hebûnek ku di nav ekranan de dijî, bi serê tiliyên xwe difikire, li şûna hîskirinê bertek nîşan dide, û li şûna ramanan li gorî algorîtmayan tevdigere. Ev sanal şûna rastîyê digire. Xuyabûn bi qîmetbûnê re wekhev hatiye dîtin; Hezkirin tê wateya hebûnê. Di vê sîstemê de, ciwan bi xeyala azadiyê ve têne xapandin.
Medyaya civakî, lîstikên dîjîtal, sepan û platformên her tim diguherin bûne mekanîzmayek ku hest û hişê ciwanan dagir dike. Girêdayîbûn, tenêtî, mijûlbûn, rûberîbûn û hesta bêqîmetbûnê zincîrên nedîtî ne ku pergal li ser ciwanan datîne. Ciwan, ji rastiya xwe qutbûyî, di gerdûna virtual a sîstemê de winda dibe. Nasname, têkilî, hêvî, hetta serhildan jî dibin nîşanek sembolîk. Dema berxwedan jî sembolîk bibe, îhtîmala şoreşa rastîn winda dibe.
Rêber Apo fonksiyonên teknolojiyên ragihandinê di veqetandina ferdî ji civakê, belavkirina ramana serbixwe û tunekirina bîra civakê de di temenê biçûk de analîz kir. Wî diyar kir ku ev sîstem ne tenê amûrek teknîkî ye, lê di heman demê de amûrek îdeolojîk e jî; Wî dûrketina takekesan, bi taybetî ciwanan, ji rastiyê di avahiyek virtual (sanal) de wekî celebê herî xeternak ê îstismarkirinê dihesiband.
Li gorî wî, ciwanên ku ji civak û exlaq û siyasetê dûr in, hedefa herî bêparastin a şerê taybet in.
Ciwan tenê dikarin li hember vê êrîşa dîjîtal esas girtina heqîqetê re bersîv bidin. Heqîqet ne tenê zanîn e; ew tevahiya jiyanê ye. Têkiliyên mirovan ên rastîn, hevaltî, pratîka têkoşînê û girêdanên exlaqî di cîhana sanal de nikarin werin ji nû ve hilberandin. Ji ber vê yekê, divê ciwan jiyanek li ser bingeha heqîqetê ava bikin, bêyî ku amûrên dîjîtal red bikin û her weha bêyî ku di nav wan de winda bibin. Divê em sanalê bikin amûr; divê mirov qet teslîmî wî nebe.
Di vê serdemê de, erk ew e ku her parvekirin, her peyv, her têkilî bi hişmendî were sazkirin; ew e ku meriv girêdanên rastîn biafirîne dema ku sûnîbûna sanalîteyê dizane. Dostaniya rastîn, berxwedana rastîn, têkoşîna rastîn, li pişt ekranê ye. Dema ku ciwan teknolojiyê bi hişmendî bikar bînin; dikare wê veguherîne amûrek rastiyê. Lê gava ku bi nehişmendî were bikar anîn, teknoloji dibe amrazek hilweşînê.
Ev gotina Rêber Apo rêberek e ji bo vê serdemê: “Rastî berxwedana herî mezin e. Yê ku têkiliya xwe bi rastiyê re qut bike, ji gel jî dûr dikeve.” Heta ku ev girêdan ji nû ve neyê sazkirin, ne azadî pêk tê û ne jî şoreş mezin dibe.
Divê ciwanên vê serdemê bi parastina rastiyê li dijî koletiya sanal a ji aliyê pergalê ve hatiye ferzkirin, pêşengiya berxwedanê bikin. Ev parastin ne tenê helwesteke teknolojîk e; Ew şoreşek exlaqî, siyasî, hestyarî û rewşenbîrî ye.”
berdewam bike…
